WARUNKI BHP


PRZY KOMPUTERACH

PODSTAWY PRAWNE
Praca przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych została w kraju zaliczona do prac wykonywanych w szczególnych warunkach, uprawniających do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej (Dz.U.8/1983, Wykaz A, Dział XIV, poz.5).
Praca przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych zaliczona została do prac pierwszego stopnia szczególnej uciążliwości. (M.P.15/1988, poz.130).
Na tej podstawie:
    -  istnieje możliwość wypłacania dodatków za pracę w warunkach uciążliwych
    -  na jedno stanowisko pracy z komputerem powinno przypadać, co najmniej 6 m2 powierzchni pomieszczenia o wysokości, co najmniej 3,3 m (Dz.U.17/1980, poz.62),
    -  pracownicy podlegają okresowym badaniom lekarskim. Zakład pracy nie dopuszcza do pracy osoby, która nie przedstawi zaświadczenia o braku przeciwwskazań do zatrudnienia przy monitorach ekranowych (Dz.U.48/1974, poz.296),
    -  w czasie intensywnej pracy przy obsłudze monitora ekranowego należy stosować przerwy (10 minut po godzinie pracy, bądź 20 minut po 2 godz. pracy).
Potencjał elektrostatyczny ekranu monitora nie powinien przekraczać 200 V. Pracownik nie powinien przebywać przed ekranem monitora w miejscu, w którym natężenie pola elektrostatycznego przekracza (w ciągu dnia pracy) wartość 20 kV/m (Wytyczne WBP 84/MPChiL-04).
Hałas w pomieszczeniach do prac teoretycznych i opracowywania danych nie powinien przekraczać 55 dB (PN-84/N-01307).
Należy ograniczyć oświetlenie ekranów monitorów (PN-84/E-02033). Wg własnych oszacowań oświetlenie to nie powinno przekraczać 500 Lx. Korzystne jest mniej intensywne oświetlenie w granicach 150-300 Lx. Oświetlenie ogólne stanowiska pracy powinno być ograniczone do poziomu rzędu 300-500 Lx (Zalecenie to jest zgodne z wytycznymi międzynarodowymi, sprzeczne z ww. Polską Normą).


ROZWIĄZANIA WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ

W kraju nie ma kompleksowych uregulowań prawnych odnośnie pracy przy komputerach. Rozwiązania takie będzie się wprowadzać w przyszłości, adoptując rozwiązania wprowadzone w krajach zachodnich.
Dyrektywa 90/270/EEC, dotycząca minimalnych wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy przy monitorach ekranowych weszła w życie z dniem 30 grudnia 1992 roku. Komputery kupowane później powinny spełniać wymagania podane w Dyrektywie oraz w normie EN 29241 (SO 9241). Zakłady pracy mają 4 lata na wymianę eksploatowanego sprzętu, który nie spełnia wymagań jak wyżej.
Sama Dyrektywa daje zalecenia bardzo ogólne, jak np.:
       -  zobowiązuje pracodawców do analizy warunków pracy, przeszkolenia pracowników w ochronie przed          zagrożeniami i uciążliwościami, stosowaniu przerw na wypoczynek lub zmian czynności w celu zmniejszenia obciążenia pracą przy ekranie monitora,
       -  pracownicy powinni mieć zagwarantowane prawo do bezpłatnych badań oczu i wzroku,
       -  obraz na ekranie powinien być stabilny, bez migotania i innych zakłóceń,
       -  znaki na ekranie powinny być wyraźne,
       -  monitor powinien być łatwy do pochylania i obracania,
       -  ekran powinien mieć oddzielną podstawę lub stać na stole o regulowanej wysokości,
       -  przestrzeń przed klawiaturą powinna być wystarczająca do zapewnienia podparcia dla rąk i dłoni,
       -  biurko lub powierzchnia robocza powinny umożliwić dowolne ustawienie ekranu, klawiatury, dokumentów i urządzeń pomocniczych.
Z kolei norma EN 29241 jest bardzo rozbudowana i szczegółowa. Liczy 17 arkuszy i kilkaset stron druku. Jest trudna do bezpośredniego stosowania. Jej ustalenia pomija się tutaj, podając w zamian swego rodzaju podsumowanie normy i własnych doświadczeń z obserwacji stanowisk komputerowych w krajowych zakładach pracy.


WYMAGANIA BHP STANOWISKA PRZY KOMPUTERZE

Zakład zagrożeń fizycznych CIOP na podstawie badań określił minimalne wymagania, które powinno spełniać stanowisko pracy przy monitorze ekranowym. Są one następujące:
Należy unikać instalowania wielu monitorów w dużych salach, w których trudno ograniczyć hałas do poziomu nie stwarzającego uciążliwości pracy.   Duże sale powinny być podzielone na mniejsze, z zastosowaniem osłon przeciwhałasowych.
Miejsce na nogi pod blatem, na którym znajduje się klawiatura, powinna być wolna przestrzeń, w której swobodnie mieszczą się nogi pracownika, zajmującego pozycję siedzącą. Orientacyjnie, przestrzeń ta powinna mieć głębokość, co najmniej 50 cm i szerokość co najmniej 70 cm
Miejsce na ręce. Na blacie przed klawiaturą powinna być wolna przestrzeń o głębokości ok. 30 cm i szerokości, co najmniej 80 cm
Odległość ekranu, monitora od oczu powinna wynosić od 1,5 do 2 przekątnych ekranu.
Na głównej linii wzroku należy umieścić podzespół, który jest najczęściej obserwowany. Klawiatura, monitor i dokumenty powinny być ja najbliżej siebie, by przenoszenie wzroku z jednego podzespołu na drugi, nic wymagało wykonywania ruchu głową. Dolny brzeg ekranu monitora powinien się znajdować nie wyżej niż 5 cm nad górną krawędzią klawiatury lub dokumentów umieszczonych przed monitorem.
Minimalne wymiary przestrzeni potrzebnej na umieszczenie mebli pod monitor, klawiaturę i dokumenty: szerokość l m, głębokość l m, wysokość 2,2 m.
Minimalne wymiary przestrzeni zajmowanej przez pracownika przed blatem, na którym znajduje się klawiatura: szerokość l m, długość- 1,5 m.
Pracownik powinien mieć oddzielne miejsce do spożywania posiłków.
W jednym pomieszczeniu nie może pracować równocześnie więcej monitorów niż wynika to z podzielenia powierzchni podłogi przez 6 m. kw.
Sąsiednie stanowiska pracy. Oś tułowia pracownika siedzącego obok stanowiska pracy z monitorem nie powinna wypadać bliżej niż 1,5 m od obudowy monitora, klawiatury i drukarki. Najmniejsza odległość pomiędzy sąsiednimi monitorami nie powinna być mniejsza od 0,5 m.
Na ekran monitora powinien być założony filtr ochronny, atestowany, chroniący przed oddziaływaniem pola elektrostatycznego i ograniczający odbicie światła od ekranu. Od tego wymogu można odstąpić w przypadku stosowania atestowanych monitorów, do których niepotrzebne są ww. filtry.
Stanowisko pracy powinno być wyposażone w meble, które zapewniają odpowiednie podparcie dla stóp i rąk bez konieczności pochylania się, względnie unoszenia rąk do góry. Do minimalnych wymagań należy wyposażenie stanowiska pracy w fotel obrotowy na podstawie pięcioramiennej, wyposażonej w mechanizm ułatwiający łatwe przesuwanie fotela po podłodze. Fotel powinien mieć regulację oparcia tył-przód, góra-dól i wysokości siedziska w zakresie 40-50cm. W przypadku, gdy wysokość położenia blatu, z klawiaturą, nie jest regulowana, pracownik powinien mieć podnóżek o wysokości i kącie nachylenia indywidualnie dobranym.
Ekran monitora powinien być ustawiony poprzecznie względem okien. Jeśli to jest niemożliwe - należy stosować osłony chroniące monitor przed bezpośrednim światłem. Monitor ustawiony na tle okna powinien mieć wokół obudowę, o szerokości rzędu 0,5 m, mogącą stanowić ciemne tło dla monitora.
W okresie letnim okna powinny być wyposażone w żaluzje, ograniczające oświetlenie ekranu monitora do poziomu poniżej 500 Lx.
Po zapaleniu oświetlenia sztucznego, na ekranie monitora nie mogą być widoczne odbicia źródeł światła.
Należy sprawdzić prawidłowość zerowania metalowych szkieletów wchodzących w skład sprzętu komputerowego. Sprzęt fabrycznie powinien być wyposażony w trójżyłowy sznur sieciowy. Powinien być zasilany z prawidłowo zbudowanych gniazd z bolcem uziemiającym. Takie postępowanie chroni nic tylko przed porażeniem elektrycznym, ale i przed polami elektrycznymi emitowanymi przez nie uziemione konstrukcje metalowe.
Dla zapewnienia czytelności obrazu należy co najmniej raz na tydzień oczyścić ekran monitora i założony na niego filtr.
Operator powinien przechodzić wstępne i okresowe badania lekarskie. Szczególną uwagę należy zwrócić na wykrycie wad wzroku i prawidłowe ich usunięcie. W przypadku konieczności stosowania szkieł korekcyjnych należy w miarę możności stosować szkła dwuogniskowe, jako dużo wygodniejsze przy pracy komputerowej.
Pracownicy powinni okresowo przechodzić szkolenie w zakresie BHP przy komputerach. Szkolenie powinno być poprzedzone specjalistycznym przeglądem stanowisk pracy.
Sprawa ciąży. Nadal nie jest wyjaśniona do końca sprawa zwiększonej liczby poronień wśród kobiet obsługujących komputery. Osobiście uważam, że kobieta w ciąży może pracować (bez ryzyka) przy monitorze - jeśli w pracy tej ma niezbędną biegłość (ograniczającą stresy), a monitor eksploatowany jest zgodnie z ww. zaleceniami. Każdy przypadek powinien być konsultowany z lekarzem czuwającym nad prawidłowym przebiegiem ciąży.
CENTRALNY INSTYTUT
OCHRONY PRACY
Warszawa 1994